День абая сценарий

Литературный вечер «Абай-гений земли казахской»

Назар аударыңыз, сертификатты “менің материалдарым” деген бетте жүктеп алуға болады

Бтикова В.Ж. – преподаватель русского языка и литературы Центральноазиатского технико- экономического колледжа.

Сценарий литературно-музыкальной композиции «Асыл сөздің арнасы», посвященный

170 годовщине со дня рождения Абая Кунанбаева.

Абай – француздарда Шекспир,

немістерде Гете, орыстарда Пушкин,

өзбектерде Науай, украиндарда Тарас,

грузиндерде Шота Руставели сияқты

аты аңызға айналған

жалпыхалықтық тұлға

Н.Ə.Назарбаев.

Ведущий 1:

Құрметті қонақтар, ұстаздар, Ұлы ақынымыз Абай Құнанбаевқа 170 жылдығына арналған «Асыл сөздің арнасы» атты әдеби-музыкалық кешімізді ашық деп жариялаймыз.

Абай Құнанбаев белгілі ақын, жазушы,ойшыл және философ. Ол қазақ елің өз өнерімен бүкіл әлемге танытқан. Оның өлендері жан-сезіммен толы.

Ведущий 2:

Символ казахского народа — Абай Кунанбаев

У каждой нации есть свой «сын». Это человек, которого глубоко почитают, цитируют и ставят в пример. Гордостью казахского народа стал великий поэт-просветитель, основоположник письменной казахской литературы и мыслитель – Абай Кунанбаев. Мечтою поэта было увидеть свой народ просвещенной, развитой и независимой нацией. Во благо своим идеалам, поэт посвятил всю свою жизнь, за что сейчас ему благодарны миллионы потомков.

Ведущий 1:

Абай — жыршы, ұлы ақыны елімнің,
Жырға қосқан сұлулығын жерімнің.
Абай — сыншы, жақсыменен жаманның,
Қайғы — зарын жырлай білген даламның.

Абай — мұра, ұрпақтан — ұрпақ жалғаған,
Ән мен жыры ел назарсыз қалмаған.
Білім, еңбек, еркіндікті арман ғып,
Жас қауымға сабақ етіп жырлаған

Ведущий 2:

В этом году великому мыслителю исполняется 170 лет. И несмотря на стремительно летящее время его имя будет запечатлено в вечной памяти нашего народа. Произведения Абая Кунанбаева, его труды вдохновляют молодое поколение на служение своему государству, находя глубокий отклик в их сердцах.

При коротком звучном имени Абай перед взором встает бескрайняя казахская степь…Топот копыт… Глухая песнь домбры… (слайд Абай на фоне степи)

Звучит кюй

На фоне видеоролика «Лики Евразии» студент рассказывает о жизни и творчестве Абая Кунанбая.

Абай Кунанбаев — великий поэт казахского народа, философ –гуманист, композитор, ювелирный мастер художественного слова.

Он родился 10 августа 1845 года в Семипалатинской области на склонах гор Шынгыстау,. Изначально поэту дали имя Ибрагим.

Бабушка Зере звала любимого внука Абаем, что означало «осмотрительный, осторожный, миленький». С тех пор и окружающие стали так же обращаться к мальчику, а настоящим именем, по сути, его никто не называл.
Кунанбай как крупная, колоритная личность играл огромную роль в становлении характера Абая и его взглядов, таких личных качеств, как человечность, целеустремленность.
Второе дорогое имя, связанное с жизнью великого поэта, — его родная мать Улжан, добрая и мудрая женщина.
Человек, который в наибольшей степени повлиял на раннее тяготение Абая к искусству слова и знаниям, была его бабушка Зере. Бабушку отличало добросердечие и тонкое восприятие окружающего её мира.
Абай очень любил свою бабушку .Зере была большой мастерицей устного рассказа, она умела рассказывать красочно и интересно.
Улжан тоже между хлопотами по дому много внимания уделяла Абаю. Когда бабушка уставала, Абай обращался к матери. Улжан помнила много стихов, знала наизусть старинные поэмы и айтысы акынов.
Именно благодаря бабушке и матери у Абая рано проснулся интерес к творчеству, поэзии.
Следующим замечательным учителем и воспитателем юного Абая стал сам казахский народ. Можно предположить, что Абай получил знание об истории Степи через народную мудрость.В родном доме Абая всегда с радушием встречали талантливых и мудрых людей. Имя гениального сына степи, великого поэта казахского народа, мыслителя, ученого, композитора Абая в наше время известно всему миру. Стихи и песни, философские воззрения, слова и мысли его находят отклик в сердцах людей своею человечностью, любовью, глубиной.
В творениях Абая явно прослеживается мечта поэта увидеть свой народ просвещенной, развитой и независимой нацией.
Абай, утверждая, что «поэзия – властитель языка…», сам был повелителем поэзии, «сыном не только отца, своего народа, но и всего человечества».

Ведущий 1:

Абай түрлі тақырыптарға жазған: махабат, табиғат, жалпы өмірдің шындығы мен өмірмен байланысты жағдайлар туралы.Абай Құнанбаев әр қазақтың жүрегінде мәңгілікке қалады.

Абай — дана, Абай — дара қазақта,
Оқылмаған ұлы Абайды қазақ па?
Қазақ даңқын асқақтатқан әлемге,
Абай теңдес ақын болмас қазақта.

Кеше өткен бұлдыр заман желегі,
Болашаққа Абай үнін тіледі.
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған,
Абай үні бізбен бірге келеді!

Ведущий 2:

Будучи не только поэтом, но и композитором, глубоким знатоком и ценителем казахской народной музыки, Абай создал ряд мелодий, главным образом для своих стихов. Абай говорил, что с песней казах открывает дверь в мир и она же его вечный спутник жизни. Что бы не происходило в жизни у казаха – радость ли, горе – он изливает свою душу в песне. И об этом поется в песне Абая, которую вы сейчас услышите.

Исполнение песни на слова Абая «Көзімнің қарасы» под гитару

(на фоне

Природы Казахстана)

Ведущий 1:

Ақыл-ой ақындықтың киесі – Абай!

Түгел сөздің түбі бар жүйесі – Абай!

Адамдық ар-ұяттың данышпаны

Өлең – сөздің патшасы» иесі – Абай!

Тайсалмай мыңмен жалғыз алысты Абай,

Жауына найза сөзін шанышты Абай.

Ақын еді ол мыңмен жалғыз алысқан,

Халқын алып шығу үшін түнектен!

Ведущий 2:

Абаем было создано около 170 стихотворений, переводов, написаны поэмы, «Слова назидания…». Он был талантливым и оригинальным композитором. Им создано около двух десятков мелодий, которые популярны и в наши дни.

Труд Абая переведён на многие языки мира, среди которых русский, китайский, татарский, английский, французский, немецкий и другие. Великое имя Абая живет! На крыльях народной любви оно облетело степи и горы. Абай был верным сыном своего народа, его неподкупной совестью, его могучим голосом! И стихи Абая звучат сегодня.

Выступление чтецов (на фоне композиции А.Енсепова «Хафиз»)

Студент 1

Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,
Қиыннан қиыстырар ер данасы.
Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,
Теп-тегіс жұмыр келсін айналасы.

Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,
Ол — ақынның білімсіз бишарасы.
Айтушы мен тыңдаушы көбі надан,
Бұл жұрттың сөз танымас бір парасы.

Әуелі хаят, хәдис – сөздің басы,
Қосарлы бәйітмысал келді арасы.
Қисынымен қызықты болмаса сөз,
Неге айтсын пайғамбар мен оны алласы.

Мешіттің құтпа оқыған ғұламасы,
Мүнәжәт уәлилердің зар наласы.
Бір сөзін бір сөзіне қиыстырар,
Әрбірі келгенінше өз шамасы.

Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,
Сонда да солардың бар таңдамасы.
Іші алтын, сырты күміс сөз жақсысын
Қазақтың келістірер қай баласы?

Бұрынғы ескі биді тұрсам барлап,
Мақалдап айтады екен, сөз қосарлап.
Ақындары ақылсыз, надан келіп,
Көр-жерді өлең қыпты жоқтан қармап.

Қобыз бен домбыра алып топта сарнап,
Мақтау өлең айтыпты әркімге арнап.
Әр елден өлеңменен қайыр тілеп,
Кетірген сөз қадірін жұртты шарлап.

Студент 2

Добро проходит быстротечно,
А зло в любое время вечно.
Надежды конь, как в дни былые,
Не рвется в выси бесконечно.
Вонзай ты хоть двойные шпоры,
Увяз в печали он сердечной.
Уйдешь в одну печаль и тут же
Их сонмы гонит ветер встречный.
Старик – летучий страж кочевий,
Кружа верхом, рыдает желчно.
Когда в оковах туч мрачнеет,
Возможно ль небу улыбнуться?
Когда в тревоге сиротеет,
Возможно ль сердцу встрепенуться?
Когда тобой печаль владеет,
Губам к улыбке не вернуться.
Но тот, кто выдержать сумеет,
Тому в позор не окунуться.
Студент 3
И все же, если грусть чрезмерна,
Она закрутит вас, сломает.
Родные чужды, если скверны,
Их злобность душу вынимает.
Когда невежество безмерно,
Оно вас всюду обнимает.
Глупцов бахвальство беспримерно,
Душа моя средь них страдает.

О пускай и тобой руководит сердце…

Студент 4

Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң, арқалан.
Сен де — бір кірпіш, дүниеге
Кетігін тап та, бар қалан!
Қайрат пен ақыл жол табар
Қашқанға да, қуғанға.
Әділет, шапқат кімде бар,
Сол жарасар туғанға.
Бастапқы екеу соңғысыз
Біте қалса қазаққа,
Алдың — жалын, артың — мұз,
Барар едің қай жаққа?
Пайданы көрсең бас ұрып,
Мақтанды іздеп, қайғы алма.
Мініңді ұрлап жасырып,
Үйретуден балаға.

Студент 5
Көлеңке басын үзартып,
Алысты көзден жасырса;
Күнді уақыт қызартып,
Көкжиектен асырса;
Күңгірт көңілім сырласар
Сүрғылт тартқан бейуаққа,
Төмен қарап мүңдасар,
Ой жіберіп әр жаққа.
Өткен өмір — қу соқпақ,

Студент 6

Пусть будет хладен ум твой, словно лёд,
Пусть сердце теплотой к себе влечёт,
Будь сдержан, терпелив на всякий случай.
Иначе над тобой зло верх возьмёт.

Когда судьба с отчизной разлучит,
Пусть сердце только мудрость сохранит.
Иначе зло тобою овладеет,
Запомни, ведь иным путям не быть.

Безумцы злы всегда, у них нет чувств,
Так как нет сердца, счастья миг им чужд.
Ведь, если сих вещей лишить сплоченья,
Науке даже будет труден путь.

Студент 7

Ескендір

Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?
Македония шаһары — оған мекен.
Филипп патша баласы, ер көңілді,
Мақтан сүйгіш, қызғаншақ адам екен.
Филипп өлді, Ескендір патша болды,
Жасы әрең жиырма бірге толды.
Өз жұрты аз көрініп, көршілерге
Көз алартып қарады оңды-солды.
Сұмдықпен ғаскер жиып қаруланды,
Жақын жерге жау болды, тұра аттанды.
Қан ішер қаһарлы хан ашуы көп,
Атағынан қорқады жұрт қайғы жеп.
Сол күнде қошеметші айтады екен,
Ханның ханы, патшаның патшасы деп.

Ведущий 1:

Маңдайына қазақтың сыйып тұнған бағы – Абай!

Арайланып ататын ақ шуақты таңы – Абай!

Ақыл-ойдың кемеңгер, пайғамбары, киесі,

Имандылық ұяттың қасиетті Ары – Абай!

Асыл сөзден сәулетті алтын сарай салдырған,

Ғылым – білім көгінде шамшырағын жандырған.

Қисық, қыңыр, тасырдың мінін ашып, түзетіп,

Ұрпағына мәңгілік даналықты қалдырған

Ведущий 2:

Особое место в творчествеАбая занимают замечательные философско- этические этюды «Гаклии» («Слова назидания») создававшиеся поэтом на протяжении почти 10-ти лет. «Слова назидания» уникальны, так как Абай не придерживался какой бы то ни было композиции. Он непринужденно переходит от одной темы в другой, от одного жанра к другому. Рассуждения, афоризмы, притчи и диалог – все это вобрали в себя 45 сгруппированных по годам слов-миниатюр.

Инсценировка слова 31

ОТЫЗ БІРІНШІ СӨЗ

Естіген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі — көкірегі байлаулы берік болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; төртінші — ой кеселі нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек. Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы-күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе — күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер.

Ведущий 2:

Именем Абая названы Университеты, Казахский академический театр драмы, библиотеки, улицы и школы города Алматы, Астаны, Семипалатинска и др. Создан дом — музей писателю, установлены памятники.

Предлагаю совершить путешествие по страницам сайта «Признаннный миром АБАЙ»

Видеоролик про Абая

Ведущий 1

Кейінгі ұрпақ жырын жаттап қанықты,

Кім білмейді Абай сынды Алыпты?

Нұрын шашып, бағын ашып қазақтың

Абай атын кім әлемге танытты?

Айдың орнын баса алады Күн ғана,

Таудың орнын баса алады Шың ғана.

Ұлы Абайды жырлау үшін қазаққа

Керек болды Мұхтар сынды бір дана.

Осымен ұлы бабамызға арналған әдеби-музыкалық кешіміз аяқталды. Көңіл қойып тыңдағандарыңызға көп-көп рахмет!

Ведущий 2:

Мы заканчиваем наш литературный вечер, благодарим гостей и участников.

Мы с вами живем в свободном Казахстане, мы обрели свободу, и каждый из нас, должен не уронить чести, не разочаровать тех, кто судит о нас по Абаю. А чтобы не разрушить это представление о нас с вами, читайте Абая, учитесь у него высокой культуре и не позабудьте уроков добра и человечности, которые нам преподал Мастер слова.

В нашей библиотеке сформирована коллекция книг, которая познакомит вас с творчеством, с жизнью и деятельностью замечательного поэта — просветителя Абая Кунанбаева. Эти книги представлены на нашей книжной выставке.

https://bilimnur.wordpress.com/

КОММУНАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ

«СРЕДНЯЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ШКОЛА №35»

«Бессмертно имя твое, Абай !»

Литературный вечер в 7-8 х классах

Исаханова Р.К.

СЕМЕЙ

Тема:Бессмертно имя твое, Абай !

Цель:сформировать мировоззрение об Абае, как личность мирового

значения, как о мудреце и мыслителе. Абай – культурное наследие не

только казахского народа, а всего человечества.

Оборудование: компьютерная презентация, билборды, книжная выставка.

Тип: литературный вечер

Ход вечера:

Эпитет: «Мир Абая – наша

путеводная звезда… Каждый,

кто печется о благе своего

народа, о его могуществе и

процветании, пусть вникает в

мудрые его советы !»

Н.Назарбаев

I.Организационный момент.

1ведущий:— Здравствуйте, дорогие ребята и гости нашего вечера ! Мы рады приветствовать вас на нашем литературном вечере, который посвящен великому поэту казахского народа,философу,композитору,ювелирному мастеру художественного слова,просветителю,мыслителю,общественному деятелю,основоположнику казахской письменной литературы и её первому классику,реформатору культуры в духе сближения с русской и европейской культурой– Абаю Кунанбаеву,чтобы выразить вечную непреходящую любовь немеркнущей памяти своему самому славному сыну и мудрейшему наставнику.

Инсценировка ( выходит ученик в образе Абая).

2ведущий:Наш Президент всегда отмечал великое значение поэтического наследия творчества Абая для казахского народа «Мир Абая – наша путеводная звезда… Каждый, кто печется о благе своего народа, о его могуществе и процветании, пусть вникает в мудрые его советы !».И опираясь на эти его слова хотелось бы начать наш вечер.

1 ученик: Стихотворение «Обращение к акыну»

Через века,Абай,мы слышим твоё Слово.

К нему обращаемся снова и снова.

Оно знакомо с самых ранних лет,

В нём на вопросы ищем мы ответ.

Оно нас призывает к разуму,добру,

Быть нетерпимым к подлости и злу,

Порядочность и честь свою хранить,

И всей душою Родину любить.

Мы на природу смотрим твоим взглядом,

Ты учишь: «Любоваться ею надо!

Зимою,летом,осенью,весною

Она нас радует своею красотою

Нет,не напрасно на земле ты жил,

Верным словом народу родному служил.

И хоть недругов было не счесть у тебя,

Неотступно о правде писал ты всегда.

И пусть молоды мы и порою несмелы,

Рассуждаем о многом пока неумело,

Но,шагая к вершине жизненной новой,

Через века, акын,мы слышим твоё слово.

1-ый ведущий:Гениальность Абая отмечали многие писатели, поэты, мыслители XIX – XX веков.

Абай – личность мирового значения…он мудрец, мыслитель. Он истинный ученый, можно сказать, святой, рожденный Всевышним. От поэзии его веет любовью и состраданием к человеку. Если смотреть с позиции нашего времени, Абай не только казахский, а всечеловеческий поэт.

(Федерико Майор)

2-ой ведущий: Қазақтың бас ақыны Абай Құнанбаев. Онан асқан бұрынғы-соңғы заманда қазақ даласында біз білетін ақын болған жоқ.

(Ахмет Байтұрсынов)

1-ый ведущий: Абай обладал крылатым умом и орлиным зрением, могучим голосом, редкостной смелостью.

(Леонид Леонов)

2-ой ведущий: Абай лебі, Абай үні, Абай тынысы – заман тынысы, халық үні. Бүгін ол үн біздің де үнге қосылып, жаңғырып, жаңа өріс алып тұр.

(Мұхтар Әуезов)

1-ый ведущий: Абай обладал могучим даром впитывать в себя, усваивать, перерабатывать и обобщать все, что было достигнуто его предшественниками и современниками. Все истинно казахское вмещается в звучное слово – Абай.

(Герольд Бельгер)

II. Биография Абая:

2-ой ведущий: Абай Кунанбаев (годы жизни 1845-1904гг.) – великий казахский поэт-мыслитель, общественный деятель, родоначальник новой письменной казахской литературы, композитор.

1-ый ведущий: Родился в семье влиятельного султана Кунанбая Ускенбаева: семья Абая была потомственно аристократической: и дед (Оскенбай) и прадед (Иргизбай) главенствовали в своем роду в качестве правителей и биев.

2-ой ведущий: Будущий великий поэт воспитывался матерью Улжан и бабушкой Зере, которые были обаятельными и одаренными женщинами. Именно с легкой руки матери данное отцом имя «Ибрагим» было заменено ласкательным «Абай», что означает «осмотрительный, вдумчивый». Под этим именем он прожил всю свою жизнь и вошел в историю.

1-ый ведущий: Учился в городе Семей в медресе, одновременно посещал русскую школу. Абай изучил арабский, персидский и другие восточные языки.

2-ой ведущий: Великий поэт начал изучать и переводить на казахский язык произведения классиков русской литературы А.С.Пушкина, М.Ю.Лермонтова…

III. Переводы Абая:

1-ый ведущий:Стихотворение немецкого философа, поэта Гете в свое время перевел на русский язык великий русский поэт Михаил Юрьевич Лермонтов. Послушайте пожалуйста его в оригинале и на русском языке.

1 ученик:Гете «Wanderersnachtlied»

UberallenGipfeln

Istruh,

In allenWipfeln

Spurest du

KaumeinenHauch;

Die Vogeleinschweigen in Walde.

Wartenur,balde

Ruhest du aush.

2 ученик:М.Ю.Лермонтов «Горные вершины»

Горные вершины

Спят во тьме ночной,

Тихие долины

Полны свежей мглой.

Не пылит дорога,

Не дрожат листы,

Подожди немного ,

Отдохнешь и ты.

2-ой ведущий: Абаю так понравился перевод М.Ю.Лермонтова, что он на одном дыхании перевел его на казахский язык.

3 ученик: Абай «Қараңғы түнде тау қалғып»

Қараңғы түнде тау қалғып,

Ұйқыға кетер балбырап.

Даланы жым-жырт делсал ғып,

Түн басады салбырап.

Шаң шығармас жол-дағы,

Сілкіне алмас жапырақ.

Тыншығарсың сен-дағы,

Сабыр қылсаң азырақ.

IV. Чтение наизусть стихотворений Абая на казахском языке и в переводах на русский язык:

1-ый ведущий:Произведения Абая Кунанбаева впервые были изданы после его смерти в 1909 году в Петербурге на казахском языке, но они были широко известны и ранее в устной передаче. Популярность Абая так велика, что его стихи переводят на многие языки. Послушайте стихотворения Абая в оригинале и в переводе на русский язык.

V. Музыка в творчестве Абая:

2-ой ведущий:Музыкальное наследие Абая занимает особое местов казахском национальном искусстве. Музыкальный талант Абая формировался на народной культуре, и духовный мир поэта, его мировоззрение особо выражены в его лирических песнях. «Көзімнің қарасы», «Не іздейсің көңілім», «Айттым сәлем, қалам қас», «Татьянаның хаты» и другие песни Абая внесли новые ритмы и новые принципы художественно — смыслового применения родного языка в песенном творчестве народа. Абай обогатил музыкальный фонд народа ритмическим песенным искусством и оставил новаторский след.

«Көзімнің қарасы» — исполняется на казахском и русском языках.

Звучит песня «Желсіз түнде жарық ай» в исполнении ученицы 8 класса.

VI. Подведение итогов вечера:

1-ый ведущий: Имя гениального сына степи, великого поэта казахского народа, мыслителя, ученого, композитора Абая в наше время известно всему миру. Стихи и песни, философские воззрения, слова и мысли его находят отклик в сердцах людей своею человечностью, любовью и глубиной.

2-ой ведущий: Чтение стихотворения Мағжана Жумабаева «Хакім Абайға»

Шын хакім, сөзің асыл – баға жетпес,

Бір сөзің мың жыл жүрсе дәмі кетпес.

Қарадан хакім болған сендей жанның,

Әлемнің құлағынан әні кетпес !

…Ай жыл өтер, дүние көшін тартар,

Өлтіріп талай жанды, жүгін артар.

Көз ашып, жұртың ояу болған сайын,

Хакім ата, тыныш бол, қадірің артар.

VII. Завершение:

Ведущие: На этом мы завершаем наш литературный вечер, посвященный великому Абаю, спасибо за внимание, до новых встреч !

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Семей көп салалы колледжі

әдеби-сазды кеш

Дайындаған: казақ әдебиетінің

оқытушысы Қабылғазинова Ә.Қ.

Семей, 2015

Сахна. Жарық өшіріліген, акт зал іші ала көлеңке. Абай жазу жазып отыр. Үстелінің үстінде шам, кітап, қылқалам. Сахна сыртынан:

Жүрегін шырақ етіп жандырған кім?

Жырымен жан сусынын қандырған кім?

Өзіне – өзі орнатып ескерткішті,

Мұрағып, кейінгіге қалдырған кім?

Ерте оянып , ойланып , ержеткен кім?

Талабын тас қияға өрлеткен кім?

 Құбажан, құрбақан құм, құла қырда,

Өлеңнің бесігінде тербеткен кім?

Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен кім?

Үнінен әділдіктің лебі ескен кім?

 Арманын атандырып келешекке ,

Біздермен осы күнгі тілдескен кім?

Тайсалмай, мыңмен жалғыз алысқан кім?

Жауына найза сөзін шанышқан кім?

Өзендей  құйған  барын көк теңізге,

Лермонтов, Пушкиндермен табысқан кім?

1. РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК ТӘРБИЕСІ ТУРАЛЫ (ҚТӘ-21)

Абай:

…Жүрегімнің түбіне терең бойла,

Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла.

Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,

Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма…

Жүрек – адам мүшесінің патшасы, ол – шындықты сүйетін әділ патша. Оған жалған көлгірсу, өтірік сөйлеу, уәдені бұзу, жазықсыз жанның сыртынан өсек айтудың бәрі жат. Жүрек – шындықты шырқырап жырлайтын әлсіз, қорғансыз бұлбұл.

Еркежан:

Жүрегім менің қырық жамау

Абай: Жүрек – тау бұлағындай таза, аспан жұлдызындай мөлдір. Сондай тазалық тән Жүрегім, жалғыз қалғаныңды сеземісің?!

Зарина:

Дидар:

Абай: «Өмір қайда, дос қайда?». Дос… Достық! Адал шынайы достықтың құдіретті күші – тереңде…

Еркежан:

Пайда үшін біреу жолдас бүгін таңда,

Ол тұрмас бастан жыға қисайғанда.

«Мұнан менің қай жаным аяулы?!» — деп,

Бірге тұрып қалады кім майданда?!

Жасы кіші үлкеннен ұялмай жүр,

Сұрамсақтар нәпсісін тыя алмай жүр.

Сәлем-борыш, сөз-қулық болғаннан соң,

Қандай жан сырттан сөз боп, сыналмай жүр?!…

Балнұр:

Абай: Ең алдымен жүрегіңе сүңгі, түбіндегі шын асылды тап. Жігіттер, есейіп, қатарға қосылып, бозбалалыққа, құрбыларымен араласуға, жар сүюге, үй болуға жетіп қалған жастар, бұл сөзіме құлақ сал.

Нұрсұлтан:

Нарқыз:

Махаббат, достық қылуға

Кім де болса тең емес.

Қазір дайын тұруға –

Бес күндік ғашық жөн емес.

Сүйіспек көңілім ойлайды,

Жанның бәрі қатыбас.

Сүйісу тозбай тұрмайды,

Еңбекке аз күн татымас.

Алтынай:

Абай: Ғашықтық пен құмарлық – екеуі екі нәрсе, екі жол. Жақсы көргеннің бәрі ғашық емес. Ғашықтық пен көрсеқызар құмарлықты ажырата білу керек.

Ержан:

Ән: Желсіз түнде жарық ай (Жанерке, Айым, Диана)

2.АҚЫЛ-ОЙ ТӘРБИЕСІ ХАҚЫНДА

Абай: Адамның білімі, өнері – адамшылықтың таразысы. Ілім-білім барлық атақ, құрмет пен бедел, байлықтан жоғары. Адам ең қымбат кезі – жастық шақты оқуға, ғылымға жұмсауы керек.

Жанерке:

Ғылым таппай мақтанба,
Орын таппай баптанба, 
Құмарланып шаттанба,
Ойнап босқа күлуге.
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз.
Тілеуің, өмірің алдыңда,
Оған қайғы жесеңіз.
Өсек, өтірік, мақтаншақ, 
Еріншек, бекер мал шашпақ – 
Бес дұшпаның, білсеңіз. 
Аяулым:

Талап, еңбек, терең ой, 
Қанағат, рақым, ойлап қой –
Бес асыл іс, көнсеңіз. 
Жамандық көрсең нәфрәтлі, 
Суытып көңіл тыйсаңыз. 
Жақсылық көрсең ғибрәтлі, 
Оны ойға жисаңыз.
Ғалым болмай немене, 
Балалықты қисаңыз?
Болмасаң да ұқсап бақ,
Бір ғалымды көрсеңіз.

Айым:
Ондай болмақ қайда деп, 
Айтпа ғылым сүйсеңіз,
Сізге ғылым кім берер, 
Жанбай жатып сөнсеңіз? 
Дүние де өзі, мал да өзі, 
Ғылымға көңіл берсеңіз. 
Білгендердің сөзіне 
Махаббатпен ерсеңіз.
Ақыл сенбей сенбеңіз,
Бір іске кез келсеңіз.
Ақсақал айтты, бай айтты,
Кім болса, мейлі, сол айтты –
Ақылменен жеңсеңіз. 
Надандарға бой берме,
Шын сөзбенен өлсеңіз.

Сауле:
Аят, хадис емес қой,
Күпір болдың демес қой,
Қанша қарсы келсеңіз.
Көп орында көріне айтпа,
Біздің сөзге ерсеңіз.

Диана:
Мұны жазған кісінің
Атын білме, сөзін біл!
Осы жалған дүниеден
Шешен де өткен не бұлбұл,
Көсем де өткен не дүлдүл.
Сөз мәнісін білсеңіз,
Ақыл – мизан, өлшеу қыл.
Егер қисық көрінсе,
Мейлің таста, мейлің күл.
Егер түзу көрінсе,
Ойлап-ойлап, құлаққа іл.

Аида:
Ақымақ көп, ақылды аз,
Деме көптің сөзі пұл.
Жақынның сөзі тәтті деп,
Жақыным айтты дей көрме.
Надандықпен кім айтса,
Ондай түпсіз сөзге.ерме.
Сізге айтамын, қаупім — бұл.
Өзің үшін үйренсең,
Жамандықтан жиренсең,
Ашыларсың жылма-жыл.
Біреу үшін үйренсең,
Біреу білмес, сен білсең,
Білгеніңнің бәрі — тұл.

Айдана:
Сөзіне қарай кісіні ал,
Кісіге қарап сөз алма.
Шын сөз қайсы біле алмай,
Әр нәрседен құр қалма.
Мұны жазған білген құл –
Ғұламаһи Дауани,
Солай депті ол шыншыл.
Сөзін оқы және ойла,
Тез үйреніп, тез жойма,
Жас уақытта көңіл — гүл.

Отыз екінші қара сөз. Аяулым:

Ғылымды үйренгенде, ақиқатты білу мақсатымен үйрену керек, біліміңді біреумен керісіп, біреуді күндеу үшін пайдаланба…

…білгеніңді берік ұстап, білмегеніңді тағы да сондай білсем екен деп үміттен…

…адамның білім-ғылымды көбейтуге екі қару бар. Біріншісі – ойласу, пікір алысу, екіншісі – барлық күшті жұмсау, тырысу, алған білімін сақтау, қорғау.

Отыз сегізінші қара сөз. Анар:

…ғылым-білімді әуел бастан бала өзі ізденіп таппайды. Басында зорлықпен, яки алдаумен үйір қылу керек, үйрене келе өзі ізденгендей болғанша. Қашан бір бала ғылым, білімді махаббатпенен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады…

Он жетінші қара сөз. Асыл:

Ән:

1. ЕЛЖАНДЫЛЫҚҚА ТӘРБИЕЛЕУ.

Абай: Мен қазағымның өткеніне қиналамын.., қазіргісіне күмәнданамын.., келешегінен үміттенемін… Қары қалың қатты қыстың артынан көгі қалың, көлі мол жаз келмеуші ме еді?!

Тоғызыншы қара сөз.Аяулым:

Осы мен өзім қазақпын. Қазақты жақсы көрем бе, жек көрем бе? Егер жек көрсем, сөйлеспес ем, мәжілістес, сырлас, кеңестес болмасам керек еді, тобына бармай, «не қылды, не болды?» демей жата беру керек еді… бұлардың бәрі де жоқ… Мен өзі тірі болсам да анық тірі емеспін… сыртым сау болса да, ішім өліп қалыпты. Ашулансам, ызалана алмаймын. Күлсем, қуана алмайымын…

Бақыт:

Қалың елім, қазағым, қайран жұртым,
Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың.
Жақсы менен жаманды айырмадың,
Бірі қан, бірі май боп енді екі ұртың.
Бет бергенде шырайың сондай жақсы,
Қайдан ғана бұзылды сартша сыртың?
Ұқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,
Аузымен орақ орған өңкей қыртың.
Өзімдікі дей алмай өз малыңды,
Күндіз күлкің бұзылды, түнде – ұйқың.
Көрсеқызар келеді байлауы жоқ,
Бір күн тыртың етеді, бір күн – бұртың.
Бас-басына би болған өңкей қиқым,
Мінеки бұзған жоқ па елдің сиқын?
Өздеріңді түзелер дей алмаймын,
Өз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.

Ақбота:

Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап,
Жұрт жүр ғой күйкентай мен қарға сақтап.
Қыран шықса қияға, жібереді
Олар да екі құсын екі жақтап.
Қарқылдап қарға қалмас арт жағынан,
Күйкентайы үстінде шықылықтап.
Өзі алмайды, қыранға алдырмайды,
Күні бойы шабады бос салақтап.
Тиіп-шығып, ыза қып, ұстатпаса,
Қуанар иелері сонда ыржықтап.
Не таптық мұныменен деген жан жоқ,
Түні бойы күпілдер құсын мақтап.
Басқа сая, жанға олжа дәнеме жоқ,
Қайран ел осынымен жүр далақтап.

Айгерим:

Дана:

Мен боламын демеңдер,

Абай: …қазаққа күзетші болайын деп, біз де ел болып, жұрт білгенді біліп, халық қатарына қосылудың қамын жейік деп ниеттеніп үйрену керек.

Алтыншы қара сөз. Шолпан:

…Бірлік қандай елде болады, қайтсе тату болады – білмейді. Қазақ ойлайды: бірлік ат ортақ, ас ортақ, киім ортақ, дәулет ортақ болса кеен дейді. Олай болғанда байлықтан не пайда, кедейліктен не залал? Жоқ, бірлік — ақылға бірлік, малға бірлік емес. Малыңды беріп отырсаң, атасы басқа, діні басқа, күні басқалар да жалданып бірлік қылады. Бірлік малға сатылса, антұрғанның басы осы…

Қырық бірінші қара сөз. Данара:

…қазаққа ақыл берем, түзеймін деп қам жеген адамға екі түрлі нәрсе керек: әуелі – зор өкімет керек. Ол өкімет халықты білімге, ғылымға, өнерге, еңбекке жұмылдыру қажет. Екінші –өкімет басындағы адам аса бай болуы керек, ол өз байлығын, ел байлығын жас ұүрпақты әділ де адал жолға аслуға, мәнді іс атқаруға жұмсауы керек.

Ән:

1. ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕ

Абай: жақсы ән мен тәтті күйдің құдіретті үні – адамға қуаныш үстінде де, қайғы кезінде де, еңбекте де, тұрмыста да жүрек жұбанышы, көңіл серігі. Ал қазаққа өлең деген бір қадірсіз, былжырақ көрінеді…

Гүлнұр:

Еламан:

Абай: Ішім толған у мен өрт, сыртым дүрдей,

Мен келмеске кетермін түк өндірмей.

Өлең шіркін – өсекші, жұртқа жаяр,

Сырымды тоқтатайын айта бермей.

1. АБАЙ ДАНА, АБАЙ ДАРА ҚАЗАҚТА!

Шырын: Ақылды дана, рақымды әділ, шынға сусаған, қыңырды жөнге, қисықты тезге салмақ болған, бұзықтықпен иалысып өткен Абай еді. Қазақтың әдебиетіне жан берген, сөздің сыртын сырлап, ішін түрлеген, өлеңнене өрнек шығарған ақындық, сыншылдық бірдей дарыған Абай еді. Өнер тап, оқы, қарекет қыл, тәрбие ал, ынсапты, адал бол деп, қақсап өткен Абай еді. Халықтың қамын же, адам баласын бауыр тұт, адамшылыққа қызмет ет деген Абай болатын. Өмір жолында Абайдың айтпағаны аз. Ақыл, білім, сезім, терең ойлылығына қарағанда Абай – қазақтан шыққан данышпан.

Жүсіпбек Аймауытов

Мадина:

Абай – әлемдік маңызы бар тұлға. Ол өз оқырмандарымен жан сезімін ғана емес, философиялық көзқарасына ықпал еткен, сан-саладағы терең білімін бөліскен ақын, әрі ойшыл. Ол шын мәніндегі көзі ашық оқыған адам. Оның кеудесінде Тәңірінің өзі дарытқан бастаулар бар. Абай филасофиясы Еуропаның классикалық философиясының адамгершілік идеяларымен ғажап үндесіп жатыр.

Федерико МАЙОР, ЮНЕСКО-ның бас директоры

Ұлжан:

Мынау тұрған Абайдың суреті ме?

Өлең сөздің ұқсаған құдіретіне.

Ақыл, қайрат, білімді тең ұстаған,

Қарсы келер Абайдың кім бетіне.

Ақын атын таратқан әрбір нұсқа,

Соңғыларға қалдырған үлгі-нұсқа.

Арғын-найман сөзіне таңырқаған, —

Қандай арман бар дейсің бұл туыста!

Терең ойдың түбінде теңізі бар,

Тесіле қап қарасаң көңіл ұғар.

Сол теңізге сүйсініп жан үңілмей,

Есіл сабаз ызамен өткен шығар?!

Жамбыл Жабаев

Назым:

Бәрі бала жас еді,

Бәрі ұйқыда мас еді.

Барлық қазақ баласы.

Сонда ішінен жарқ етіп,

Ақыл-ойын сарп етіп,

Жөн бастаған данасы!

Қидық басты соңына!

Сол бастаған жолыңа!

Ойладың да барладың,

Жыладың да зарладың,

Елдің жайын көрген соң,

Жолдас таппай ісіңе,

Арман кетті ішіңде:

Ерте туып өлген соң

Жоқ, өкінбе, тірісің,

Жазғы алаштың күнісің.

Қараңғыда туып ең,

Қөара бетті жуып ең,

Таба қылмай дұшпанға,

Қолға ұстаған туымыз,

Қанат,құйрық, бойымыз.

Қонғанда да, ұшқанда,

Құрмет етіп затыңды,

Бетке ұстаймыз атыңды.

Сәбит Дөнентаев.

Перизат:

Өтсе де жылдар, ғасырлар,

Ұмтылмақ емес асылдар.

Ел үшін кешкен азапты,

Балалық ойда жасын бар.

Алладан елге тіледі,

Абай боп халық тірегі.

Бүгінгі сыйлас ұрпағы,

Дананың ісін біледі.

Ел үшін болған жан құрбан,

Абайдай дана қалдырған.

Құнекеңдей де алыпты,

Рахмет, халқым, шам қылған!

Гүлзипа Исрайлқызы, Абайдың шөбересі

Инабат:

Көк байрағым желбірейді әуеде,

Сенің рухың бізбен бірге кемеде.

Ақыл-ойың дариясы, жан ата,

Ұрпағыңмен сен де бүгін мәуеле.

Әкесі ғана болмап едің баланың,

Панасы өзің болып едің адамның.

Туысы сен болмап едің арамның,

Досы өзің болып едің адалдың.

Халқың сені мәңгі-бақи ұмытпас,

Асыл сөзің әр көкіректе құлыптас.

Данышпаным, ұлы бабам сөзі деп,

Әр ойыңды, әр жырыңды ұмытпас.

Гүлзипа Исрайлқызы, Абайдың шөбересі

Күміс: әдебиетіміздің негізін қалаған бірінші кірпіш –Абай сөзі, Абай аты боларға керек. Абайға шейін қазақта қолға алып оқырлық, шын мәнінде қазақ әдебиеті дерлік бір нәрсе болған жоқ еді. Абайдың негізгі қымбаттылығы да сол. Бәлки, мұннан кейін Абайдан үздік, артық ақындар, жазушылар шығар, бірақ ең жоғарғы ардақты орын Абайдікі, қазақ халқына сәуле беріп, алғашқы атқан жарық жұлдыз – Абай.

Міржақып Дулатов

Арманай:

Асыл сөзді іздесең,

Абайды оқы, ерінбе,

Адамдықты көздесең,

Жаттап тоқы көңілге!

Сұлтанмахмұт Торайғыров

Күнсая:

Шын хакім, сөзің асыл — баға жетпес,
Бір сөзің мың жыл жүрсе, дәмі кетпес.
Қарадан хакім болған сендей жанды
Дүние қолын жайып енді күтпес.
Сөзіңе құлақ салып, баға бермей,
Қисайып, қыңырайды жұрттың иттес!
Бұртиып, теріс қарап: «Аулақ жүр!»- деп,
Болды ғой жақын туған бәрі кектес.
Тыныш ұйықта қабіріңде, уайым жеме,
«Қор болды қайран сөзім босқа!»- деме.
Артында қазақтың жас балалары
Сөзіңді көсем қылып, жүрер жөнге!
Ай, жыл өтер, дүние көшін тартар,
Өлтіріп талай жанды, жүгін артар.
Көз ашып, жұртың ояу болған сайын,
Хакім ата, тыныш бол, қадірің артар.
Жүрген жанның артында ізі қалар,
Етікші өлсе, балға мен бізі қалар.
Бір бай өлсе, төрт түлік малы қалар,
Жүйрік елсе, артында сөзі қалар!
Сұм дүние сылаң беріп көптен өтер,
Сау қалғанның көбісі ертең бітер.
Тоқтамас дүниенің дөңгелегі,
Жүйріктің айтқан сөзі көпке кетер.

Ақмола облысы Бурабай ауданының
Ә.Ы. Досов атындағы ОМ қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі
Қазтаева А.С.

Абай Құнанбайұлының 175 жылдығына орай дайындалған “Ұлы халықтың — ұлы Абайы” атты әдеби-сазды кеш.

Мақсаты– Ұлы ақынның өнегелі өмірімен таныстыру, ақынның даналығын, рухани асыл мұраларын насихаттап, өлеңдерін, әндерін мәнерлеп айтқызу. Көркем сөйлеуге , өз бетімен іздене білуге , шығармашылықпен жұмыс істеуге көмектесу.

Көрнекіліктер: Абай портреті, эпиграф жазылған плакаттар, кітап көрмесі, слайд, бейнероликтер.
1-жүргізуші:

Көп адам дүниеге бой алдырған,
Бой алдырып, аяғын көп шалдырған,

Өлді деуге бола ма, ойлаңдаршы,
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған, — деп төрелігін өзі шешкен Абай бүгін жарқын бейнесімен де, жалынды жырымен де бізбен бірге 175 жыл бойы өмір сүріп келеді, мәңгі өмір сүре бермек!
Ол өткен заманның, кешегі түркі дүниесінің соққан тынысы болса да бізге түсінікті, жүрегімізге қонымды Абай –лебі, Абай — үні, ана тынысы — заман тынысы, халық үні. Абайдың жарқын бейнесі, жалынды жыры бізбен бірге мәңгі жасап келеді.
2 — жүргізуші –
Құрметті әдебиет сүйер қауым! Қазақтың біртуар ұлдарының бірі, данышпан ақын, ойшыл, дана ғұламаларының бірі, қазақ әдебиетінің шоқтығы биік ірі тұлғасы Абай Құнанбайұлының шығармашылығына арналған “ Ұлы халықтың — ұлы Абайы ”атты әдеби-сазды кешімізге қош келдіңіздер!

Жүрегін шырақ етіп жандырған кім?
Жырымен жан сусынын қандырған кім?
Өзіне –өзі орнатып ескерткішті,
Мұра қып, кейінгіге қалдырған кім?
Ерте оянып , ойланып , ержеткен кім?
Талабын тас қияға өрлеткен кім?
Құбажан, құрбақан құм, құла қырда,
Өлеңнің бесігінде тербеткен кім?
Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен кім?
Үнінен әділдіктің лебі ескен кім?
Арманын атандырып келешекке ,
Біздермен осы күнгі тілдескен кім?
Тайсалмай, мыңмен жалғыз алысқан кім?
Жауына найза сөзін шанышқан кім?
Өзендей құйған барып көк теңізге,
Лермонтов, Пушкиндермен табысқан кім?

1-оқушы: Сахнаға Абай шығады. Рамазанов Айдын:

Жүрегімнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла.
Соқтықпалы , соқпақсыз жерде өстім,
Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма.
«Көзімнің қарасы» әнін орындайды.

2-жүргізуші –
— Әрине, Абай атамыз туралы айта беру артық емес. Бір қарағанда таныс тақырып, таныс бейне секілденгенмен, ол туралы білетініміз тым аз — ау. Ұлылықтың сырына қанық болғымыз келсе, даралықтың қандай болатынын ұғынғымыз келсе, дана Абай әлемін шарлап қайталық, құрметті халайық!

1.Абай кім?(бейнеролик) қонақтармен диолог.

Абайдың өмірі мен шығармашылығына байланысты сұрақтар:

1.Абай алғашқы өлеңдерін қай ақынның атынан жарияланып отырды?( Көкбай ).

2. Абай туралы ең алғаш мақала жазған кім?( Әлихан Бөкейханов, 1903жылы Петербургта жазған).

3. Абайдың шын аты кім?(Ибраһим).

4.Абайдың қанша күйі бар? Аттарын ата.( Үшкүйі бар: «Тоқжанға», «Май түні», Абайдың желдірмесі»).

5.Абайдың аяқталмаған поэмасы.(«Әзім әңгімесі».)

6.Абай Леермонтовтан қанша шығарма аударған?(Жиырма жеті шығарма аударған).

7.Абайдың әжесінің және шешесінің аттарын ата.( Зере, Ұлжан.)

8. Ділдәдән туған балалары.(Ақылбай, Әбдірахман, Мағауия).

9. «Қазақтың бас ақыны -Абай Құнанбаев» деп атаған кім?( Ахмет Байтұрсынов).

10.Әйгерім кім? Әйгерімнің шын атын ата.(Абайдың екінші әйелі, шын аты Шүкіман.)

11.Абай өлеңдер жинағы қайжылы басылып шықты және қай қалада?( 1909 жылы Петербургта).

12. « Абай жолы» романын кім жазды?( Мұхтар Әуезов).

13. Абай ескерткіші алғаш қай қалада қойылды?(Алматы қаласында мүсінші- Наурызбай Х)

14.Абай кімге ғашық болды? (Тоқжанға)

15. Шәкәрімнің Абайға қандай туыстық жақындындығы болды?(Абайдың ағасының баласы.)

Абай (Ибраһим) Құнанбаев (1845—1904) — ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер, либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау еткен.

Презентация «Ұлы халықтың- ұлы Абайы»

Енді сөз кезегін мектебіміздің кітапханашысы Исина Жібек Қалиасқарқызына береміз.

Абай бір жағынан шығыс классиктері Низами, Сағди, Қожа Хафиз, Науаи, Физули, Жәми тағы басқаларды оқыса, екінші жағынан А. С. Пушкин, А.И. Герцен, М.Е. Салтыков-Щедрин, Н.А. Некрасов, М.Ю. , Л.Н. Толстой, И.А. Крылов, Ф.М. Достоевский, И.С. Тургенев, Н.Г. Чернышевский мұраларын оқып, терең таныс болған, Батыс әдебиетінен Гете, Дж. Байрон сияқты ақындарды оқып, Дрепер, Спиноза, Спенсер, Льюис, Дарвин сынды ғалымдардың еңбектерін зерттейді.

2. «Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы» айдарын Абайдың табиғат лирикасынан бастайық.

1-оқушы: Щербаков Юра «Қыс»

2-оқушы: Ракишева Алина «Жазғытұры»

3-оқушы: Степанова Валентина «Күз»

Қара сөздері

Абайдың көркемдік, әлеуметтік гуманистік және дінге көзқарастары терең білінген еңбегі – қара сөздері. Абайдың қара сөздері (Ғақлия) – ұлы ақынның сөз өнеріндегі көркемдік қуатын, философиядағы даналық дүниетанымын даралап көрсететін классикалық стильде жазылған прозалық шығармасы. Жалпы саны қырық бес бөлек шығармадан тұратын Абайдың қара сөздері тақырыбы жағынан бір бағытта жазылмаған, әр алуан. Оның алты-жеті үлгісі қысқа болса, қайсыбіреуі мазмұн, тақырып жағынан өзгешелеу, ауқымды болып келеді. Абай өзінің қара сөздерінде шығарманың ажарына ғана назар аударып қоймай, оның тереңдігіне, логикалық мәніне зор салған.

4- оқушы: Сапарбеков Ілияс «19 қара сөз»

5-оқушы: Жазық Алтынай «45 қара сөз»

6-оқушы:Гапченко Ирина «7 сөз»

Ұлы ақын, ағартушы Абай музыкалық саласында да айта қалғандай мұра қалдырды. Өзінің асыл өлеңдерін, қара сөздерін қағазға түсіріп, кейінгі ұрпаққа жазып қалдырса, музыкалық жөнінде оның мұндай мүмкіншілігі болмады. Өйткені, Абай өмір сүрген көзеңде қазақта музыканың жазба мәдениеті жоқ еді, халықтық музыка ауыз дәстүрлік қалыпта еді. Сондықтан Абай әндері де қазақтың басқа халықтық ән-күйлері сияқты, ауыздан-ауызға, заманнан заманға ауыса отырып жетті. Музыка саласында жазба мәдениеттің болмауына қарамастан, Абай әндерінің бізге толық жеткен себебі – олардың халықтың жүрегінде сақталуға сапасы сай келетін шығармалар болғандығында, халық санасынан өшпес орын алғандығында. Абай әндерінің өзгешелігі – мелодиялық, ырғақтық жақтарындағы жаңалықтарында, идеялық мазмұнының ашықтығында. Бұл өзгешелік алғашқы көзде тыңдағандардың бәріне бірдей тұсінікті бола қоймады, болмақшы да емес еді.

7-оқушы:Проданова Ксения «Әсемпаз болма әрнеге»

8-оқушы:Серікбаев Орынбек «Ғылым таппай мақтанба»

9-оқушы: Жазық Алтынай «Сегіз аяқ»

11- оқушы: Шарипов Амир «Сабырсыз, арсыз, еріншек»

12- оқушы: Астапенко Полина «Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы»

13- оқушы: Құрманғалиева Әсел «Білімдіден шыққан сөз»

14-оқушы: Тиесова Валентина « Сенбе жұртқа тұрса да қанша мақтап»

15- оқушы: Егорин Анатолий «Не верь разным людям»

Орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Байтемірова Динара Науанқызына сөз береміз.

Абай құнанбаевтың музыкалық мұрасы туралы музыка пәнінің мұғалімі Жұмағұлова Жадыра Жамбылқызына сөз береміз.

Гультяева Марияның орындауында «Желсіз түнде жарық ай» әні.

2-жүргізуші: Көп адам дүниеге бой алдырған,

Бой алдарын, аяғын көп шалдырған.

Өлді деуге сия ма айтыңдаршы,

Өлмей тұғын артында сөз қалдырған.

«Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз, қазақ халқын танытамыз. Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс»,- дейді Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев.

— Орыстар үшін – Пушкин, ағылшындар үшін – Шекспир, грузиндер үшін – Руставели қандай ұлы құбылыс болса, қазақтар үшін Абай да сондай теңдессіз құбылыс (К. Кулиев).

2. жүргізуші: Абай Құнанбаев қазақ әдебиеті поэзиясындағы шоқтығы биік, дара да, дана тұлға. Абай қазақ поэзиясының өсіп, гүлденіп, жаңа сапаға жетуіне орасан зор еңбек етті. Ақын жас ұрпаққа терең ойға толы. Алуан өлеңдер үлгісін қалдырды.

Абай туралы (кітаптар, мақалалар, фильмдер т.б.):

«Абайдың өмірбаянына қосымша материалдар» — Мұхтар Әуезовтің мақаласы. “Абай Құнанбайұлының шығармаларының” 1940 жылы шыққан 2 томдық жинағының 2 томында жарық көрді.

«Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы» — («Жизнь и твор­чество Абая (Ибрагима) Кунанбаева»), Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Абай Құнанбаевтың «Лирикалары мен поэмалары» атты 1940 ж. «Художествен­ная литература» баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинағына жазған алғы сөзі. Кітап Л. Соболевтің редакторлығымен шыққан.

«Абай – қазақтың ұлы ақыны» — Мұхтар Әуезовтің туындысы (Б. Кенжөбаевпен бірге). Абайдың туғанына 100 жыл толуына байланысты 1945 ж. жарық көрген.

«Абай аулында» — Мұхтар Әуезовтің балалық шағына арналған көркем туынды. Авторы Т. Жұртбаев. 1987 ж. «Жалын» баспасынан жарық көрген.

«Абай ақындығының айналасы» — Мұхтар Әуезовтің мақаласы. «Әдебиет майданы» журналының 1934 ж. 11-12-санында, сол жылы «Социалды Қазақстан» газетінің 30 желтоқсандағы нөмірінде жарияланды.

«Абай елі» — альбом-шежіре. Абайдың 150 жылдық мерейтойына орай 1994 ж. «Өнер» баспасынан шыққан.

«Абай елінде өткізілген мереке» — Мұхтар Әуезовтың очеркі. Мұхтар Әуезовтың очеркі. Ұлы Абайдың 100 жылдық мерейтойында көрген-сезген жайлардан туған ойларын жазған. Очерк «Қазақ елі» журналынын 1945 жылғы 3-4-санында, кейін Мұхтар Әуезовтың 20 томдық шығармалар жинағында (18-кітап, 1985) жарияланды.

«Абай еңбектерінің биік нысанасы» — Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Абайдың туғанына 100 жыл толуына байланысты жазылып, алғаш рет «Социа­лист Қазақстан» (18. VIII. 1945), «Ленин туы» (23. VIII. 1945), «Алтай большевигі» (26. VIII. 1945) газеттерінде жарияланды.

«Абай жайын зерттеушілерге» — Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Семей облыстық «Екпінді» газетінің 1940 жылғы 17 шілде күнгі санында жарияланған.

«Абай жолы» (мақала) — («Путь Абая»), Мұхтар Әуезовтың шағын мақаласы. «Литературная газетада» 1954 ж. 13 қарашада шыққан.

«Абай жолы» эпопеясының поэтикасы және оның жазылу тарихы» — монографиялық зерттеу. Авторы З. Ахметов. 1984 ж. орыс тілінде «Ғылым» баспасынан жарық көрген.

«Абай жолы» эпопеясының тарихи негіздері» — монография. Авторы Л. Әуезова. 1969 ж. орыс тілінде «Ғылым» баспасынан жарық көрген.

«Абай Құнанбаев творчествосын зерттеудің маңызды мәселелері» — Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Алғаш рет 1954 жылы «Қазақстан мұғалімі» газетінің 1 шілдедегі санында жарияланды.

«Абай Құнанбаев қазақ халқының ақыны және ағартушысы» — (10. VIII. 1945) газетінде жарияланған. Мақалада Абайдың ақындық өмір жолымен қалың окырманды таныстыру мақсат тұтылып, негізінен өмірбаяндық деректер қамтылған.

«Абай Құнанбаев» (150 жылдық мерейтойына) — Мұхтар Әуезовтің ғылыми еңбектерінің жинағы. Абайдың 150 жылдық мерейтойына бай­ланысты «Санат» баспасынан 1995 ж. жарық көрген.

«Абай Құнанбаевтың 100 жылдық мерейтойына әзірлік жөніндегі ойлар» — Мұхтар Әуезовтің 1940 ж. жазған мақаласы Ә. Тәжібаевпен біріге).

«Абай» (деректі фильм) — деректі фильм. 1954 ж. Алматы киностудиясы шығарған.

«Абай» (диафильм) — диафильм. 1956 ж. Мәскеу «Диафильм» студиясы шығарған.

«Абай» (жарнама кітапша) — осы аттас операның қойылымына арналған орыс тіліндегі жарнама кітапша. 1958 ж. Қазақ КСР Мәдениет министрлігі шығарған.

«Абай» (кинодрама) — жазушының кинодрамасы. Қолжазба жазушы мұрағатында сақтаулы (№141-папка), араб әрпімен жазылған, көлемі 53 бет.

«Абай» (М. Әуезовтың зерттеу еңбегі) — Мұхтар Әуезовтың 1933 ж. жазған зерттеу еңбегі. «XIX ғасыр мен XX ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің оқу құралына» енген.

«Абай» (әдеби журнал) — 1918 ж. Мұхтар Әуезов негізін салған (Ж. Аймауытовпен бірге) әдеби журнал. С. Шикібаев ұйымдастырған «Уақ қарыз серіктестігінің» демеуімен 12 саны жарық көрген.

«Абай» (әдеби сценарий) — жазушының әдеби сценарийі. Автор Абайдың ақындық өнepiн суреттеуді шәкірт ақындар шығармашылығымен қатар өрбітуді мақсат еткен.

«Абай» және «Абай жолы» романдарының жазылуы туралы» — («Как я работал над романами «Абай» и «Путь Абая»), Мұхтар Әуезовтың мақаласы. Оқырмандармен кездесу кештерінде ойға оралған ой-пікірлері мен оқырмандар сұрауына қайтарған жауаптары негізінде, әсіресе М. Горь­кий атындағы Әдебиет институтында оқитын студенттермен кездесу үстінде сөйлеген сөздері негізінде жазылған.

«Абайды білмек керек ойлы жасқа» — Мұхтар Әуезов жазған оқу құралы. 1997 ж. «Санат» баспасынан толық нұсқасы жарық көрді. Кітап құрастырушы әрі ғалым М. Мырзахметұлының «Мұхтар Әуезов және Абай әлемі» деген көлемді алғы сөзімен ашылады.

«Аймақтану, білім арттыру» — «Аймақтану, білім арттыру», Мұхтар Әуезовтің мақаласы. «Жаңа мектеп» журналының 1929 жылы 11-санында жарияланған. Жазушының шығармалар жинағының 50 томдық толық басылымының 3-томында (1998) қайта басылды.

Абайдың шығармашылығын зерттеймін деушілерге дерек, монографиялық еңбектер легі осы. «Абайды оқы, таңырқа!» Қатысушыларға рахмет!