Дінм?хаммед ?онаев сценарий

Жүргізуші: Армысыздар құрметті оқушылар, ұстаздар!

Әр дәуірге лайықты кемеңгер адамдар өмір сүреді. Ал қазақ халқының тарихында болмысы бөлек, мінезінің байлығымен, терең білім, ақыл-парасатымен дараланған ұлы адам өмір сүрді. Ол — Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев. Бүгін кемеңгердің туылғанына 105 жыл толуына орай «Дәуір данасы» атты ісшарамызды ұйымдастырып отырмыз.

Дана халықтың дара перзенті, иісі Алаштың пір тұтар тұлғасы Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев 1912 жылы 12 қаңтарда Алматы облысы Балқаш ауданында дүниеге келген.

Көзінің тірісінде-ақ әулие атанған Димаш атамыз Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алмай тұрған кезінде елімізді басқарған — ел үшін туған ер еді.

Экраннан Д.А.Қонаевтың өмірі мен қызметіне арналған видео көрсетіледі

Жүргізуші: Таудың ұлы өссе егер тауға қарап,

Қазақ жасы Димашқа қарап өскен.

Күллі әлемде елу жыл ел ағасы,

Болған бар ма Димаштай ер данасы.

Кеме ұшырып Ғарышқа жол ашқалы,

Одан, сірә, басшының жоқ асқаны.

Биігінен Димаштың тұғырлы Елім,

Биік болса Алаштың көк аспаны! Қонақтарға сөз беріледі.

Жүргізуші: «Ерім» дейтін ел болмаса,
«Елім» дейтін ер қайдан болсын?! Халықтың қалауына, ығына жығылған басшының басты мақсаты да осы болуы керек. Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев ел үшін қызмет етіп, аянбай тер төкті. Ол адалдықты, шындықты ту еткен, халық үшін қалтқысыз қызмет еткен перзент.

Оқушылар Д.Қонаевтың игі істері мен жетістіктерін баяндайды

Слайд презентация

 «Дін аға» әні, видео көрсетіледі

Жүргізуші: Халқымыздың біртуар азаматы Д. А. Қонаевтың есімі жылдар өтсе де, әр қазақтың жүрегінде мәңгі сақталады. Бұл күндері Қазақстанның әр қаласында Д. А. Қонаевтың атымен аталатын көшелер, мектептер, жоғарғы оқу орындары көптеп кездеседі. Дінмұхамед атымен аталатын жас ұрпақ та желкілдеп өсіп келеді. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев: «Д.А.Қонаев есімі Қазақстан халқымен бірге жасары анық, ақиқат. Ол кісі бәрімізге ұстаз болған ұлы адам», — деп атап өткеніндей Димаш атамыздың марапаттары мен қызықты ақпараттарға кезек берсек.

Оқушылар қызықты ақпараттар баяндайды

Жүргізуші:  Димаш аға! Дидарыңыз жарық күн,

Ұранысыз қазақ деген халықтың.

Саясаттың дауылына сынбаған,

Өзіңізсіз бәйтерегі тарихтың.

Өшпейді ғой, өлмейді ғой ұлы еңбек,

Елің барда мәңгі бақи еленбек.

Ел үшін атырам деп жарық таңды,

Сіңірдің жан аямай көп еңбек.

«Жылдар сөйлейді» Д.Қонаевтың еңбек жолы,

 жылдар жазылған қағаздар ұсынылады.

Оқушылар еңбек жолын ретімен баяндайды.

Жүргізуші:  Үзілмеген достығы, сәлемдері,

Басшылар бар әр қилы, әр елдегі.

Димашқа арнап жыр жаздым жеті шумақ,

Жеті ұлы атанған әлемдегі,- ақын Өтеш Қырғызбай жырлағандай, дүние жүзі ғалымдары жер шарының халқына адал қызмет еткен бүкіл ел басшыларын таразылағанда Д.А.Қонаевтың әлемдік халқына адал қызмет еткен жеті басшының бірі болуы көпті аңғартады. Кітап көрмесіне шолу

Жүргізуші: «Қонаев — ұлттың Ары мен Намысы! Қонаев — ұлттың рухы мен Иманы! Қонаев — қазақтың Қанағат мектебі, Адалдықтың өлшемі»-деп ақын Темірше Сарыбайұлы биік баға берген екен.

«Димаш салған даңғыл жол». Оқушылар өлең оқиды

Жүргізуші: Жесірге пана болды,

Жетімге жаға болды.

Дінін сүйген дара болды,

Елу жыл елге аға болды.

Осындай құрметке бөлеп кеткен Димаш атамызға біз мың да бір тағзым етіп, аруағы алдында бас июге тиіспіз. Халқының қадірін білген елі мен жерін сүйген, сол үшін ғұмыр сүрген адам халық жадында мәңгі қалады. Халық қадірлеп пір тұтқан Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың есімі бізбен бірге мәңгі жасай бермек.

Оның асқақ рухына мың тағзым…

Ардақтылар қалар мәңгі Ел есінде,

Ғасырлар мұхитының белесінде.

Мәңгілік Димекең де бізбен бірге,

Мәңгілік «Қазақстан» кемесінде.

Егемендігіміз еңселі, Тәуелсіздігіміз тұғырлы болсын!

Басқа материалдар:

1. Аңыз адам Дінмұхаммед Қонаев туралы
2. Бүгін Дінмұхамед Қонаевтің туған күні. Қонаев жайлы деректер
3. Бүгін Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаевтың туған күні

          ?асырда  емес,  ?асырларда  бір  туатын,  ел  ??рметіне  б?ленген   адамдар  болады.  Дінм?хамед  Ахмет?лы  ?онаев  сондай  адам.  Хал?ына  сыйлы,  заманыны?  дара  туыл?ан  перзенті.

        Дінм?хамед Ахмет?лы ?онаев с???а? бойлы,а?сары ??ді,жылы ж?зді,нар т?л?алы кісі болатын.

        Дінм?хамед  атамызды  ел  к?зі  тірісінде – а?  ??рмет  т?тып, Димаш  атап  кеткен.  Димаш  атамыз  1912 жылы  12  ?а?тарда  Алматы  ?аласында  д?ниеге  келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін,1931 жылы ?аза?стан ?лкелік комсомол комитеті оны М?скеу т?сті металлургия институтына о?у?а жібереді.1936 жылы институтты ойда?ыдай бітіріп,тау кен  инженері маманды?ын ал?ан  Д.. А.. ?онаев Бал?аш мыс ?орыту комбинатыны? ?о?ырат руднигіне ж?мыс?а орналасып,онда б?р?ылау станогыны? машинисі ,цех басты?ы, рудникті? бас инженері ж?не оны? директоры болады.   Он  бес  ода?тастас  республиканы  М?скеу  бас?арып  т?р?ан  ?иын  да  к?рделі  заманда, ?онаев  атамыз  ?аза?станды  жиырма  жеті  жыл  бойы  бас?ар?ан.  ?ділетті,  турашыл,  ?арапайым  басшы  болды.  Ол  кісіні?  алдына  елді?  б?рі  кіріп,  ж?мысын  айтып  шы?а  алатын. ?онаев  бас?арып  т?р?ан  кезде  ?аза?стан  он  бес  ода?тас  республиканы?  ішінде  екінші  орында  т?рды.  Бірінші – Ресей, екінші Украина  мен  ?аза?стан  ?атар  т?рды.  Б?л  ?онаевты?  ?аза?стан  ?шін  ?аншалы?ты  е?бек  сі?іргенін  к?рсетеді.  

Тақырыбы:Мақтан тұтар ұлы тұлға
Мақсаты: Оқушыларға Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев туралы мәлімет беру, өмірі, атқарған еңбектері туралы ақпарат беру.

Жоспары:
1. Өмірбаяны
2. Отбасы
3. Мұражайы
4. Көзкөрген замандастарының естеліктері
1-бөлім Өмірбаяны
1-оқушы:
Д. А. Қонаев 1912 жылы қаңтардың 12-де Алматы қаласында туды. Еңбек жолын 1936 жылы Мәскеудегі алтын және түсті металдар институтын бітіргеннен кейін Қоңырат кенішінде бастады. Ол дипломын Қоңырат карьерінің қуаттылығын 90 мың тонна қара мыс беруге жеткізу жөнінде жазып, оны үздік бағамен қорғап шығады.
2-оқушы:
Өзі жұмыс істеген үш жылда бұрғылау станогінің жұмыскерлігінен бастап цех бастығы, рудниктің техника бөлімінің меңгерушісі, бас инженері, директоры болып қызмет атқарды.
3-оқушы:
Сол жылдары Қоңырат құрылысы қарыштап дамыған еді. Д. Қонаевтың өзі тұрған үй, балабақша, аурухана, мәдениет үйі салынды. Осындай қажырлы еңбегі үшін 1938 жылдың шілде айында «Ерекше еңбегі үшін» медалімен марапатталды.
4-оқушы:
Димаш Ахметұлы Қонаевтың ел басқарған кезеңі 1955-1986 жылдары. Осы жылдарда Қазақстанның экономикасы 7 есе өсіпті. Мыңдаған елді мекендер пайда болған, 68 жұмысшы поселкесі, 43 қала салыныпты. Халықтың саны өсті, ол республика қуатының өркендеуіне қол жеткізді.
5-оқушы:
25 қабатты «Қазақстан» қонақ үйі, М. Әуезов атындағы академиялық драма театры, М. Лермонтов атындағы орыс драма театры, Қазақ циркі, жастардың Неке сарайы, Ұлттық кітапхана, «Арасан» моншасы, жабық Көкбазар кешені, тоғыз қабатты Баспасөз үйі, Алматы темір жол вокзалдары, әуежай ғимараты, республикалық Пионерлер сарайы мен «Медеу» спорт кешені Дінмұхамедтің бастамашылығы арқасында дүниеге келген.
6-оқушы:
Заманымыздың заңғар тұлғасы Димаш Ахметұлы Қонаевтың халық үшін, еліміз үшін жасаған еңбегі кезінде жоғары бағаланды. Оған КСРО-дай алып державаның ең жоғары – Социалистік Еңбек Ері атағы үш рет берілді, ең жоғары ордені – Ленин орденімен 8 рет марапатталды.
2-бөлім Отбасы

Дінмұхамед Қонаев зайыбы — Зухрамен
7-оқушы:
Сара ҚОНАЕВА, қарындасы:
Біз – Димекең екеуіміз бір әке, бір шешеден тудық. Ол — үйдегі үшінші бала. Үлкеніміз – Әмина деген апамыз. Ол кісі — көтерілісші Айтжан Түркебаевтың жұбайы. Одан кейінгі апамыздың аты – Мәймуна. Камал Қадыржановтың жары. Үшіншісі – Димекең. Димекеңнен кейін Наиза, Набила, Фазила деген апаларымыз болған. Назила мен Фазила оқу оқып жүрген жерінен өздері сұранып, соғысқа аттанған. Одан кейінгі — Гаухар, атақты сәулетші Бәсеновтың әйелі. Гаухардан кейін Едіге деген ұл болған екен. Оны әкеміз кішкентай кезінде далаға алып шыққанында көлденең жұрттың көзі тиген деседі, сол күні-ақ мұрттай ұшыпты. Шетінеп кеткен. Одан кейін – мен. Димекең екеуіміздің арамыз — он бес жас. Менен кейін Асқар деген ұл, Роза атты сіңлім бар.
8-оқушы:
Кейінде әкем екі рет қатты қуандым дейтін көрінеді. Оның біріншісі — «Димашымның оқуын бітіріп, дипломын алып келгені, — дейді екен, — Ал екінші қуанышым – оның қызметке тұрғаннан кейін «үйленемін» дегені.
Димаш ағам «үйленемін» деген хабарды жеткізгенде – жиырма жеті жаста. Зухра жеңгеміз бізге шешедей болып кетті. Мінезі көркем, ақылға да, парасатқа да бай, әзиз жан еді
9-оқушы:
1990 жылы Димекеңе жарты ғасыр жар болған Зухра жеңгеміз дүние салды. Сол жылы мен отбасыммен Димекеңнің шаңырағына көшіп бардым. Сөйтіп үш жыл бойы ол кісімен бірге тұрдым. Бұл үш жыл – Димекеңнің Зухрасынсыз өткен үш жылы еді. Бұл үш жыл – ол кісінің өмірін қорытындылаған, соңғы үш жылы еді.

3-бөлім Мұражайы
Алматыдағы мұражай үйіндегі суреттері.
10-оқушы:
Алматы қаласындағы қазақ жұртының зиялы қауым өкілдері тұратын Мұқан Төлебаев көшесінің бойына орналасқан Д. А. Қонаев атындағы мұражай-үйі 2002 жылдың 12 қаңтарында ашылған. Өйткені 12 қаңтар – қазақ халқының біртуар дарынды ұлы, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаевтың туған күні. Осы мұражайдың іргетасын қалаушылардың бірі әрі тұңғыш директоры Болысбек Батталхановтың айтуына қарағанда, ең алғаш жеке отау тіккен кезде бұл мұражайда 21-ақ жәдігер болған көрінеді.
11-оқушы:
Қазір олардың саны 2, 8 мыңнан асып жығылады. Олардың қатарында Дінмұхаммед Ахметұлының Үкімет тарапынан алған 40-тан астам орден-медальдары – 3 Социалистік Еңбек Ері атағының «Алтын жұлдызы», 8 «Ленин» ордені, Моңғолияның «Сухэбатор» алтын жұлдызы және Чехословакия, Куба, Қытай елдерінің мемлекеттік ордендері, Министрлер Кеңесінің төрағасы болған кезде пайдаланған жазу үстелі, қазақтың тұңғыш мүсіншісі Кәкімжан Наурызбаевтың 1952 жылы, яғни ұлы қайраткердің 40 жасында соққан мүсіні, тағы басқа өзі тұтынған заттары бар. Осы жәдігерлердің бәрі құнды әрі бағалы.
12-оқушы:
Мұражайдың Бас қор сақтаушысы Гүлмира Бекмұратованың айтуына қарағанда, Димаш атамыздың 81 қару-жарағы болған екен. Олардың 12-сі – мылтық, 1 «Браунинг» тапаншасы, қалғандары – пышақ, қанжар, семсер, қылыштар. Бұл жәдігерлердің басым көпшілігін шетел мемлекеттерінің басшылары мен еліміздің белгілі қоғам қайраткерлері сыйға тартқан.
13-оқушы:
Осы жәдігерлердің ішінде Германия, Куба, Югославия, Чехословакия елдерінің басшылары Эрик Хоннекер, Фидель Кастро, Иоссиф Броз Тито, Гусак Густовтардың қос ауызды карабині, Орта Азия Әскери округының сол кездегі қолбасшысы Д. Язовтың 1647 жылы жасалған «Петр» мылтығы және генерал П. Лушевтің 1777 жылы соғылған «Толедо» деп аталатын қынсыз семсері бар. Ал кавказдық қанжардың біріне «Қайғыға емес, сұлулыққа қызмет ет!» деген таңба соғылыпты. Осы қару-жарақтардың ішіндегі ең құнды жәдігерлердің бірі де бірегейі – Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Дінмұхаммед Ахметұлының 70 жасқа толуына орай сыйлаған қанжары. Асыл да бағалы тастармен көмкерілген қанжардың бір бетіне «Д. А. К» ал екінші жағына «Н. А. Н» деген белгі салынған. Бұл – «Д. А. Қонаевқа Н. Ә. Назарбаевтан» деген ұғымды білдіреді.

14-оқушы:
Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаев бала кезінде сыныптас досы, кейінірек белгілі жазушы болған Дмитрий Снегинмен бірге жиі-жиі аңға шыққан көрінеді. Ал Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы қызметін атқарған жылдары сол кездегі Министрлер Кеңесінің төрағасы Бәйкен Әшімов және оның орынбасары Сұлтан Жиенбаев, қазақтың көрнекті ақыны Олжас Сүлейменов, жеке дәрігері Ахат Мүліковтермен аңға шығып тұрған. Олардың айтуына қарағанда, Дінмұхаммед Ахметұлы құралайды көзге атқан мерген болған деседі. Ол аңға шығу мерзімін қатаң ұстанып, тек астық жинау науқаны аяқталған кезде ғана өзіне демалыс жариялап, аң-құс атуға уақыт бөлген. Ал басқа кезде мемлекеттік маңызды істермен айналысқан. 1986 жылдың қыркүйек айында соңғы рет аңға шыққан екен, – дейді мұражай қызметкері Гүлмира Бекмұратова.
4-бөлім «Көзкөрген замандастарының естеліктері»
ҚОНАЕВ ТУРАЛЫ 300 ӨЛЕҢ ЖАЗҒАН АҚЫН
Өтеш ҚЫРҒЫЗБАЙ «Кемеңгер» атты кiтабы
«Тiрiсiнде биiкке түлеп өрлеген,
Тәнi өлсе де, ұлының жүрегi өлмеген.
Таң нұрына шомылып, күнде азанда,
Таулар бар ма, Димаш боп түрегелмеген.
15-оқушы:
Димаш десем, жанарым нұрға толған,
Сауыт кеудем патша өлең, жырға толған.
Димаш десем, самғаған көктi айналып,
Қыран құсым саңқылдап қырға қонған.
Ол кiсiдей менi жұрт түсiнгенде,
Ит жүгiртiп, кiм бассын мысымды елде,
Димаш жайлы жыр жазам, Димаш нұры,
Көкiрегiме сәулесiн түсiргенде»
16-оқушы:
«Қонаевтың зиялы заманында,
Қадау-қадау жайғасқан дала, құмда.
Жұрттың бәрi көгерiп, көктеп өскен,
Дән жинаған бидайдың сабағында», — деп кешегi «қой үстiне бозторғай жұмыртқалаған» бейбiт заманнан хабар бередi. Ғалымдар жұмыр жердi жайлаған бүкiл елдiң басшыларын компьютерге түсiрiп екшеп, таразылағанда Дiнмұхаммед Ахметұлы Қонаев жетiншi орынды иеленiп, әлемдегi жетi ұлының бiрi атанған.
17-оқушы.
«Үзiлмеген достығы, сәлемдерi,
Басшылар да әрқилы әр елдегi.
Димашқа арнап жыр жаздым жетi шумақ,
Жетiншi ұлы атанған әлемдегi
18-оқушы:
«Жалғанда, мынау жалғанда,
Жұрт түгел жұмақ арманда.
Мұхтардай ұлы тұлғаның,
Жұлдызы биiк жанғанда.
Тұр неге, Дүние тойламай,
Лениндiк сыйлық алғанда?».

19-оқушы:
«Қазақ қалай күн кешсiн шырайланып,
Үкiметтен қол үзген былай қалып.
Бiрақ елiн жасытпай жебеп әлi,
Димаш рухы аспанда жүр айналып»
20-оқушы: Өмірзақ Сәрсенов:
Мынау Алматы облысында Балқаш деген аудан Iленiң Балқашқа құятын жағын мекендейдi. Димекеңнiң арғы атасы Азнабай осы жердi, Күртi мен Iле өзендерiнiң арасын мекендеген. Мұнда сен айтқан мұнай мен газ, темір мен көмір жоқ. Осы ауданда күріш өсіру жобасын Дінмұхамед Қонаев жасаттырды. Бұған дейін күріш дақылы жер бетінде мұндай солтүстік белдікте өсiрiлмеген. Қонаев ғалымдарға осы Балқаш ауданының Бақбақты, Ақдала аймақтарында күрiш өсіруге болатындығын дәлелдеттiрдi. Содан соң арнайы қаржы бөліп, күріш танаптарын жасатты. Iле дариясынан бері қарай каналдар қаздырды. Жолдар салды. Жаңа шаруашылықтар ашты. Сөйтіп, мұнда iрi күріш алқабы пайда болды. Кеңес Одағы осы дақылға деген зәруліктен құтылды. Жергiлiктi халыққа кәсiп те, нәсіп те келді. Ауылдар көркейді. Жұмыс орындары ашылды. Қаншама техника келді. Әрбір ауылға мәдениет, денсаулық сақтау ошақтары салынды. Жергiлiктi халық осының игiлiгiн әлі көріп отыр. Бұрынғыдай самолеттер ұшпаса да, басқасын сақтап қалды. Жекешенің қолына тиген шаруашылықтар сол күрiшiн егіп, сатып өз күнiн көрiп отыр. Мұнай мен темiрсiз де тентіреп кеткен жоқ. Осыны Қонаевтың көрегендiгi дер едім.
21-оқушы: Қасымхан Бегманов:
«Дінмұхамед Қонаев жайлы жыр»

Димаш аға аяулы ағатайым,
Сағынды ғой өзен, кел, бала қайың.
Алтын нұрдан жаралған асылым-ай,
Қазағымның өзіндей қарапайым.
Мәңгілікке өтсең де арамыздан,
Шықпай қойдың бір сәт те санамыздан.
Жүріп өткен жолында ойша шолып,
Сағым жүзген іздедім даламыздан.

Қорытынды:
1993 жылдың 22 тамызында ол дүниеден өткенде, онымен қоштасуға келген халықта есеп болмады. Опера театрынан Кеңсай зиратына дейін жолдың екі жағы адамға толып, сүйікті перзентін ақырғы сапарға шығарып салды.
Сірә сияқты адамдарды әсте де өлді деуге болмайды. Ол артында өлмейтұғын іс қалдырған тұлға. Ол әрқашан халықпен бірге жасайды. Олардың жадында өмір сүреді.
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев өмірден өткен соң, 1994 жылы Д. А. Қонаевты есте қалдыру жөнінде Президент Н. Ә. Назарбаев қол қойған Жарлық шықты. Соған орай ол жұмыс істеген мекемеге, институтқа оның аты берілді. Тек Алматыда ғана емес, республиканың жер-жерінде, елді мекендерде де Қонаев атындағы көшелер бар. Тіпті жер-жерлерде оған ескерткіш те қойылып жатыр
Осымен Ахметұлы Қонаевтың 110 жылдығына орай өткізілген
«Мақтан тұтар ұлы тұлға» атты тәрбие сағатымыз аяқталды.

Слайды презентации

«?аза? ханды?ыны?  ??рылуы»

Та?ырыбы : «?аза? ханды?ыны?  ??рылуы»

Саба?ты? ма?саты:

Білімділік: ?аза? ханды?ыны? ??рылу тарихы мен таныстыру, ?аза? жеріндегі  т???ыш  дербес мемлекетті? жаулап алушылы?  со?ыстар н?тижесінде д?ниеге келгенін т?сіндіру. Керей мен Ж?нібек ханны? билік саясатына т?сінік беру.

Т?рбиелік: Т???ыш ?аза? мемлекетіні? ??рылуына негіз ?ала?ан ?о?ам ?айраткерлеріні? е?бегін ба?алай білуге т?рбиелеу, ?з еліні? тарихына, адал ?лдарына деген ??рмет сезімін ?алыптастыру.

Дамытушылы?:?з бетінше ?орытынды жасау?а, ?з ойын ашы? жеткізе білуге, ізденіске да?дыландыру. Ойлау ?абілеттерін дамыту.

Т?рі: Пікіралмасу

?дісі: Ой — ?оз?ау

К?рнекі- ??ралдар: Интерактивті та?та, музыкалы? аспаптар

М??алім с?зі: ?асырлар бойы ?аза? хал?ы ке? даласын а? білекті? к?ші, а? найзаны? ?шымен ?олына алып жаудан ?ор?а?ан. ?аза? жеріні? ?лан ?айсар батырлары бостанды? ?шін жанын берген. «?аза? ханды?ыны? ??рылуы —  ?аза?стан тарихында?ы сындарлы кезе? болып табылды» Н?рс?латан  Назарбаев. Биыл?ы жыл – ?алы? ?аза?ты бір жасатып тастады. Армысыздар б?гінгі тарихи ашы? шара?а жинал?ан ??рметті ?стаздар, о?ушылар.Б?гінгі ?ткелі отыр?ан тарихи ашы? шара та?ырыбы  — «?аза? ханды?ыны?  ??рылуы». Осы ерекше датаны?  б?гінде ма?ызы зор. Б?гінгі шара Д?бірлі тойды? ?з де?гейінде атап ?тілуі  ?шін бізіді? ?ос?ан ?лесіміз болып табылады.

§  Ж?ргізуші

Армысыздар осы кешті? ?она?тары

Хал?ымны? ашы? болсын атар та?ы

«?аза? ханды?ыны?  ??рылуына 550 жыл  атты кешімізді?

Беделін к?терейік тарихта?ы.

1-ж?ргізуші: Биыл?ы жылды? елімізді? тарихында?ы, хал?ымызды? та?дырында?ы алатын орны ерекше.Биыл бізді? мемлекетімізді?, я?ни ?аза? ханды?ыны? ??рыл?анына 550 жыл.

2-ж?ргізуші:?аза? хал?ыны? т?рлі мемлекеттік бірлестіктерге бытырап, саяси б?лшектенуін жою?а ?рекет жасау Жошы ?рпа?тары — Керей мен Ж?нібекті? ?лесіне тиді.

О?ушы:

Рухы мен тілін жанындай с?йген,

Адамдар неге санаулы?

?лт ?шін д?уір отына к?йген,

Аталар болды алаулы.

Армандай ас?ар,

Жолдар?а бастар,

Ісі?нен ?рпа? от алар.

?алмайсы? к?штен,

Шы?пайсы? естен,

Та?дыры шыншыл аталар.

1-ж?ргізуші:

?аза? жеріндегі саяси бытыра??ылы? ?сіресе ?біл?айырды? билігі т?сында ?зіні? шары?тау шегіне жетті.

1-ж?ргізуші: Ия,сонымен Керей мен Ж?нібек баста?ан 200 мы? адам Жетісу?а бет алды.

2 ж?ргізуші:-Ол туралы тарихшыларымызды? айт?андарына ??ла? т?рсек.                   

О?ушы:

М?хаммед бен У?ли былай дейді: «?біл?айыр хан Дешті ?ыпша? айма?ында ?з жауларыны? балаларын же?іп шы??ан кезде Жошы ханны? ?лы То?а Темір хан ?рпа?тарыны? кейбіреулері,мысалы Керей мен Ж?нібек ба?ыну мен мойынсыну ше?берінен шы?ып,отанынан кетіп ?ал?анды ж?н к?рді. Олар бабаларынан м?ра?а ал?ан елден бас тартып жат жерге апаратын жол?а шы?ты.Мойындау?а лайы?ты адамдар тобымен олар Мо?олстан?а апаратын жолды та?дап алды.»

О?ушы:

М.Х.Дулати: «Сол уа?ытта Дешті ?ыпша?ты ?біл?айыр хан биледі. Ол Жошы ?улетінен шы??ан с?лтандарды к?п мазалады. Ж?нібек пен Керей одан Мо?олстан?а ?ашып кетті. Есен Б??а оларды шын ы?ыласпен ?арсы алып, Мо?олстанны? батыс шебін ??райтын Шу мен?озыбасы округін берді.?біл?айыр ?лген со? ?збек ?лысы б?зылып сала берді. Онда ?лкен шата?тар басталды. Оны? к?п б?лігі Керей мен Ж?нібек хандар?а к?шіп кетті, с?йтіп оларды? т??ірегіне жинал?андарды? саны 200 мы??а жетті. Олар енді ?збек-?аза?тар деп аталатын болды. ?аза? с?лтандарыны? билігі 870 жылдан басталады. Б?рін де Алла біледі.»

870 жыл ?азіргі бізді? жыл санауымызды? 1465-1466 жылдары.

1-ж?ргізуші:

1465-1466 жылдары Керей мен Ж?нібекті? Батыс Жетісуды ??тты мекен етіп, Шуда?ы ?озыбасыда?ы ?аза? ханды?ыны? ?лтты? туын тігіп, Орда ??руы е? алдымен, к?шпелі ?аза?тарды? ел болып, е?се к?терсек деген ынта-?мітін ж?зеге асырды.

2-ж?ргізуші:

Екіншіден,суы мол, топыра?ы ??нарлы, жер жаннаты Жетісу жері ?алы? ?аза?ты? ма?танышына айналды.

О?ушы:

Жер?йы?ты іздеген Асан ?ай?ы бабамыз Жетісуда бол?ан кезде: «Жетісуды? а?ашыны? басы жеміс екен»десе, екі с?лтан келіп орналас?ан жер Шу туралы: «Ей, Шу, аты?ды теріс ?ойыпты.Мына ну ?амысы? елді ешбір ж?т?а бере ?оймас» деген екен.

О?ушы:

?асырды? ??рдасы,

А?ындар жырла?ан,

К?нені? сырласы

Тарихты ты?да?ан.

Шежіре шертеді,

К?шесі, ?р тасы,

?ажайып ерте?і,

Жетісу ал?асы.

О?ушы:

Ежелден ел ма?таны, жыр дастаны,

Арайлы шуа? т?н?ан н?рлы аспаны,

Атан?ан жер жаннаты, Жетісуым

А?ынны? ?зі?менен сырлас жаны.

Аты?нан айналайын, жерім, н?рым,

Жанардан алаулат?ан к??іл г?лін.

Бергендей таби?атты? ?зі-да?ы,

??лпыр?ан келбеті?е-к?рімдігім.

1-ж?ргізуші:

Жетісуды? о?т?стік батысында?ы ?озыбасы тауы мен ?ш?о?ыр жайлауы Керей ханны? жайлауы болса, Елбасымыз Н.Назарбаевты? да ?нге ?ос?ан ту?ан топыра?ы.

?н «?ш?о?ырым»

1-ж?ргізуші:

Жа?адан ??рыл?ан ?аза? ханды?ыны? та?ына Керей мен Ж?нібек с?лтандарды? екеуіні? де отыру?а ???ы?ы болды. Сол кездегі т?ртіп бойынша хан та?ына отыр?ызарда м?рагерлікпен ?атар, жасыны? ?лкендігі де ескерілген. Сонды?тан та??а Керей отырды.Ал а?ылдасар тірегі Ж?нібек болды.

О?ушы:

Керей хан боп аталды алты алаш?а,

?аділдіктен тар?ады ?рбір н?с?а.

Ханны? ?діл бол?аны елді? ба?ы,

Мінезі ?згермейді жазы, ?ыста.

Елді? басын ??рады, ерді? басын,

Ша?ырып берекеге ы?ыласын.

Ерте ойлап, ?рбір істі алдын болжап

Ке?есіп пішуші еді істі? басын.

2-ж?ргізуші:

Керей ханнан кейін та??а ?з-Ж?нібек отырды.

О?ушы:

Ж?нібек хан боп т?рды орнын басып,

?нері Керей ханнан т?рды асып.

Ел жігін, жерді? шетін ?олына алып,

Хал?ына ?ділдіктен ?лгі шашып.

Не ?иын м?селеге жауап тапты,

А?ылды? бітіп жат?ан к?зін ашып.

1-ж?ргізуші:

Керей мен Ж?нібектен кейінгі хандар да мемлекет іргесін ны?айтып, ту?ан хал?ыны? с?йіспеншілігіне б?леніп, ханды?ты? туын жы?пау?а тырысты.

О?ушы:

Хан ?тпес ?ділдікте ?асым ханнан

Атадан арнал?андай озып ту?ан.

Аталып «?асым ханны? ?ас?а жолы»

М?ра боп кейінгіге содан ?ал?ан.

Ж?нібек ханны? ?лы ?асым хан т?сында ?аза?тар ?з алдына т?уелсіз, дербес мемлекет есебінде Орта Азия мен Шы?ыс Еуропа?а белгілі болды.

О?ушы:

Аталып Т?уке хан боп ел биледі,

Айырмай жарлы, бай деп те? биледі.

Арты? ?айрат, тап?ыр ой бол?анды?тан,

Ешкім деп айта ал?ан жо? кем биледі.

1680-1715 жылдары хан бол?ан ?з -Т?уке к?реген саясаткер, а?ылды дипломат, ??діретті хан болды.Т?уке ханны? ?зіне дейінгілерден айырмашылы?ы-ханды?ты ерекше ?леуметтік топты ??райтын билерді? к?мегімен ?з ?стемдігін ны?айтты.

О?ушы:

К??іреніп ойла?анда Алаш жайын,

Жанымды орай берсе ?лы уайым,

Кеудемде к?нні? н?ры тол?андай боп

Жырлаймын алты алашты? Абылайын.

Абылай хан ?з заманыны? к?реген де,а?ылды саясаткері, да??ты батыры, ?ткір ойлы дарынды дипломаты бол?ан. Ол ?зіні? білгір ішкі, сырт?ы саясатымен ?аза? ханды?ын мы?ты да бірт?тас мемлекетке айналдырды. ?аза? хал?ыны? мерейі мен рухын к?терді.

1-ж?ргізуші:

К?не  «К?лтегін» ескерткішінде «Елін елдікті етті, жауын бейбіт етті» деген с?здер бар екен. Осы тас?а ?ашал?ан с?здер Керей мен Ж?нібек хандар?а, Дінм?хаммед ?онаев?а, Елбасымыз Н.Назарбаев?а айтыл?андай.

О?ушы:

?онаевты? зиялы заманында

?адау-?адау жай?ас?ан дала, ??мда

Ж?ртты? б?рі к?геріп к?ктен ?скен,

Д?н жина?ан бидайды? саба?ында.

Жиырмасыншы ?асырда?ы ?аза? хал?ыны? ма?айына біткен ?лы т?л?а, ?айталанбас аса ірі мемлекет ?айраткері Д.А.?онаев. Б?кіл ?лем санас?ан алып империя КСРО –дай алпауыт мемлекетті? ??рамында?ы ?аза?стан Республикасын ширек ?асырдан астам уа?ыт бас?ар?ан кеме?гер басшы елі ?шін, ?лты ?шін артында ?аншама игілікті істер ?алдырды.

О?ушы:

?аза?ты? ел баста?ан серкесі еді?

Айбарлы Алатаудай ?ркеші еді?.

Ы?тасын ?ор?аны боп, орманы боп,

Кеуде?ді дауылдар?а Сен т?седі?.

С?йреді? елді? к?шін асулар?а,

?ас?ая ?арсы т?рып жасындар?а,

?аза?ты к?ншуа??а алып шы??ан,

?алады ?лы істері? ?асырлар?а.

Танытты? жер ж?зіне Алты Алашты,

Кім м?ндай шатты? к?нін а?самас-ты.

?лемдік мінбелерден с?з с?йлесе?,

Айбындап абыройым ?аншама асты.

2-ж?ргізуші:

Арманы ас?а? елімізді? ?лы к?шін хал?ымызды? арда?ты перзенті, ?лемге ?йгілі саясаткер Н?рс?лтан ?біш?лы Назарбаев жар?ын болаша??а, кемел келешекке бастап келеді.

О?ушы:

?аза?та е? бірінші батыр да ?ткен,

?аза?та е? бірінші а?ын да ?ткен.

?аза?ты? е? бірінші ханы да бар

Е? ал?аш та?ты? д?мін татып ?ткен.

Ел болды?, ерік алды? астаналы,

Енді кімнен ?аза?ым жас?анады?!

Т?уелсіз мемлекетті? шежіресі

Н?рс?лтанны? атымен басталады.

О?ушы:

Н?рс?лтан-Елбасымыз к?ш баста?ан

Арда?тап жырына атын ?оспас па адам?

Асылды? сыны?ысы? таза, гау?ар

Еш?ашан абыройын тот баспа?ан.

Ба?аламай болмайды ер е?бегін,

?зі?сі? к?ллі ?лемде еленгенім,

?аза? елі г?лденді жасыл байта?,

Бол?ан со? Н?рс?лтандай кеме?герім.

1-ж?ргізуші:

?аза? ханды?ы – бізді? елдігімізді? т?п-тамыры.Т?уелсіз ?аза?стан хал?ымызды? азатты? жолында?ы сан ?асырлы? арманын а?и?ат?а айналдырды.

О?ушы:

Т?уелсіздік! Т?у етем,?а? та?алам,

Сені? биік т?бе?нен ба? тара?ан.

Тіл мен к?зден са?тасын бір ?зі?ді

?ткен-кеткен са?ан бір жалт ?ара?ан.

Сенде ?аны, бабамны?, а?аларды?,

Сені сом алтын?а мен ба?алармын.

Ба?а жетпес ?адірі?, ?асиеті?,

Мекені ?аза? елі даналарды?.

Беу, азатты?, киелім орны? к?кте,

Мен Т?уелсіздік г?лдерін ?стіп ?пкем.

Е?бек пен білімі тас?ында?ан,

Біз жетейік сол елге к?шті к?ппен.

О? шапа?ты шадыман Т?уелсіздік,

Сен ?шін біз талай жыр, ?уен сызды?.

М??гілік Ел шыра?ы с?нбейтіндей

К?рінетін болайы? ?лем-?здік.

1-ж?ргізуші:

М??гілік елге жеткізетін тек ?ана Н?рлы жолдар екенін есімізде ?стайы?!

2-ж?ргізуші:

Бабалар жаз?ан ?лы тарихы бар, Н?рлы жолы бар  мені? хал?ым -?лы халы?.

?н «Атамекен» 

Просмотр содержимого документа

«?аза? ханды?ыны? ??рылуы.»

Жан еді сондай балажан

Содержимое разработки

Содержимое разработки